Logo for baiviet32.com

An ninh thời toàn cầu hóa

Posted: 9.3.2008 | Đọc: 60 | Bình: 0

Khi những cơn rét đậm còn hoành hành các tỉnh miền Bắc, cấy cái lạnh thấu xương vào thân thể của đồng bào miền cao, giết hơn sáu vạn trâu bò, gây thiệt hại tài sản ước tính lên đến 600 tỉ đồng thì ngay sau đó, giới chức Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn lại lên tiếng khuyến cáo về khả năng dịch cúm gia cầm mới có thể bùng phát trên nước trong thời gian tới.

Bài liên quan An ninh thời toàn cầu hóa hoặc tương tự:

An ninh thời toàn cầu hóa

Nhớ lại những ngày cuối năm 2007, mặc cho cuộc tranh luận xoay quanh câu hỏi ảnh hưởng khủng hoảng kinh tế Mỹ đến kinh tế thế giới vẫn chưa ngã ngũ, tác động gián tiếp của nó đã lan khắp toàn cầu qua chỉ số suy giảm chứng khoán, lạm phát nhảy múa từ Phố Wall, Paris, Frankfurt… đến Hong Kong, Thượng Hải, Bangkok và tất nhiên đến cả Hà Nội, TP.HCM.

Có thể nói, những chuỗi sự kiện này tưởng như rời rạc, nhưng lại được kết nối với nhau bởi một sợi dây vô hình: những rủi ro đe dọa cuộc sống yên bình của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng và đặt họ trước một nguy cơ tan rã. Đặc biệt, dưới chất xúc tác toàn cầu hóa, mối đe dọa này càng trở nên muôn hình muôn trạng, xuất hiện với nhiều khuôn mặt đen trắng khác nhau.

Là một thành viên tương đối trẻ, xét về khía cạnh mở cửa và hội nhập với thế giới, Việt Nam đang bắt đầu con đường “hiện đại hóa” với nhiều lạc quan đáng khích lệ. Tuy vậy, tương lai không nhất thiết là một đường thẳng nối dài từ quá khứ. Trước những vấn đề còn tồn đọng, cùng với các thách thức mới nảy sinh trong quá trình “vươn ra biển lớn”, không ai đảm bảo con thuyền Việt Nam sẽ luôn vững vàng.

Trong khung cảnh đó, dự đoán và chuẩn bị những phương thức ứng phó hợp lý trước những rủi ro tiềm ẩn là một nhu cầu bức thiết. Câu hỏi có lẽ đang nổi cộm nhất là: Làm sao tìm được an ninh trong môi trường toàn cầu, nơi mà cơ hội lẫn rủi ro đang cùng song hành như hình với bóng?

“Xã hội rủi ro”

Phải chăng sẽ là một nghịch lý khi khẳng định rằng hiện đại hóa không làm giảm đi, trái lại, còn gia tăng những hiểm nguy không lường trước. Thế giới không những đang nóng lên vì các chất khí gây hiệu ứng nhà kính, rừng suy giảm, băng tan ở hai đầu Nam và Bắc cực, mà còn run cầm cập trước tin tức liên tục được cập nhật sôi động từ khắp nơi. Chiến tranh tàn phá Iraq, khủng hoảng đẫm máu ớ Darfur, đe dọa khủng bố tại nhiều nơi… sẽ có tác động đến số đông đến đâu và như thế nào khi so sánh với quyết định phá sản của một tập đoàn đa quốc gia, hay một thay đổi chính sách chính trị, xã hội của các chính phủ?

Khủng hoảng tài chính Đông Á 1997 đã từng đẩy hàng triệu người trắng tay ra đường. Cả hành tinh rúng động nghe tin giá dầu thô đã vượt 100 USD/thùng. Những sự kiện này phác họa bề nổi của một tảng băng chìm trước một hình dung về trạng thái động của thế giới trong thế kỷ XXI, như nhà xã hội học Ulrich Beck từng miêu tả “các mối quan hệ giữa con người, các thiết chế xã hội, các cách thức sinh hoạt và tổ chức cũ… đang bị hiện đại hóa, toàn cầu hóa kéo căng ra đến cực điểm, đặt trước thách thức có khả năng tự tan vỡ”.

Và như một vòng xoay khép kín, các giải pháp phòng ngừa, bảo hiểm để đối phó với những nguy cơ này lại sinh ra những nguy cơ khác. Rủi ro mới xuất hiện ngay từ trong những giải pháp vừa hình thành. Chúng ta đang sống trong một “xã hội rủi ro”. Luận đề đó của giáo sư người Đức lừng danh từ những năm 1990 đã làm tốn biết bao giấy mực của giới học giả và trí thức.

Trên lý thuyết là vậy, nhưng tìm được một dẫn nhập cho tình hình cụ thể của từng quốc gia thì quả thật không đơn giản. Đối tượng nghiên cứu của Beck tập trung chủ yếu vào các nước Tây Âu và Bắc Mỹ - những quốc gia đạt mức phát triển cao so với phần còn lại của thế giới. Những rủi ro mà các nước này đang gánh chịu có phần giống, cũng có phần khác xa so với những nước đang phát triển.

Tuy vậy, nếu tạm gác qua những yếu tố đặc thù, liệu có thể định lượng khả năng rủi ro dựa theo trình độ phát triển và mức độ giao lưu của mỗi nước với mạng lưới thế giới? Ai sẽ là người đầu tiên lên tiếng giá dầu thô thế giới tiếp tục leo thang? Tại sao nhà báo Thomas Friedman trong cuốn Chiếc Lexus và cây ôliu lại ví von những tập đoàn đa quốc gia, các nhà tư bản, tài chính là “bầy thú điện tử” sẵn sàng ủi sập mảnh vườn của bạn trên đường tháo chạy? Hội nghị về biến đổi khí hậu tại Bali (Indonesia) tháng 12 năm ngoái bàn về vấn đề gì, nếu không phải là mối hiểm nguy từ những tác động mới của môi trường?

Những câu hỏi này được đặt đằng sau một câu hỏi khác lớn hơn là: Nếu các nước đang phát triển chọn con đường “chơi chung với thế giới” để tận dụng những cơ hội toàn cầu thì ai sẽ giúp họ hiểu và ý thức được trước những thách thức mới? Hơn bao giờ hết, đứng giữa một đại dương mênh mông, cảm giác an toàn trở thành một thứ hàng xa xỉ, nhất là khi khái niệm này cũng đang được “toàn cầu hóa” theo đúng chuẩn của trào lưu.

Về một khái niệm “an ninh mới”

Có thể nói, chưa bao giờ nhu cầu phát triển của loài người có thể tách riêng với nhu cầu đảm bảo an ninh, trước hết cho bản thân, cho gia đình, sau đó rộng hơn là cho cả cộng đồng. Đặc biệt với Việt Nam, một dân tộc từng chứng kiến những cuộc chiến tranh tàn khốc trong suốt chiều dài lịch sử, biết bao mất mát, hy sinh thì bài học đó lại càng vô cùng thấm thía. Hòa bình chính là khởi điểm để chúng ta bắt đầu xây dựng một xã hội mới, trong đó nhu cầu an toàn cho mỗi cá nhân, cho cộng đồng phải được đặt lên làm mục tiêu tối thượng.

An toàn trước hết bắt nguồn từ cảm giác. Tôi cảm thấy an toàn vì mùa màng năm nay bội thu, không bị thiên tai, bệnh dịch tàn phá. Tôi cảm thấy an toàn vì khu vực này an ninh được đảm bảo tốt, không có trộm cướp, tệ nạn ma túy. Tôi cảm thấy an toàn vì gia đình đủ gạo thổi cơm, ba mẹ bệnh có tiền mua thuốc, con cái có thể đến trường. Tôi cảm thấy an toàn vì môi trường xung quanh tươi mát, không khí trong lành... Danh sách này sẽ còn dài mãi không hồi kết và cũng thật khó có thể kể ra bao nhiêu nữa mới đầy đủ các điều kiện về một “sự an toàn tuyệt đối” của con người, vì nó còn tùy thuộc rất nhiều vào trình độ phát triển của xã hội.

Mặt khác, nhu cầu của mỗi cá nhân còn có thể được giải thích thông qua mô hình về thứ bậc nhu cầu do nhà tâm lý học Abrham Maslow đưa ra năm 1946. Xét một cách tổng thể, Maslow phân chia nhu cầu của mỗi con người tăng dần từ thấp đến cao theo năm thứ bậc chính mang tính khái quát tương đối như sau: (1) Nhu cầu sinh tồn tối thiểu (ăn uống, sinh hoạt, quần áo...); (2) Nhu cầu an ninh (an toàn về mặt sức khỏe, nhà cửa, việc làm, nguồn thu nhập...); (3) Nhu cầu xã hội (kết giao bạn bè, tình yêu, giao tiếp đồng nghiệp...); (4) Nhu cầu được công nhận (được tin tưởng, trân trọng từ bạn bè, người thân, được đánh giá đúng về những thành tích đóng góp cho cộng đồng) và cuối cùng là (5) Nhu cầu lý tưởng (thể hiện mục tiêu sống, khát vọng theo đuổi của bản thân).

Dựa trên mô hình này, các đồng nghiệp của Maslow còn chứng minh thêm rằng con người sẽ có xu hướng bước lên bậc thang cao hơn khi thỏa mãn được hết những nhu cầu ở bậc thang phía dưới. Điều đó có nghĩa là an ninh của mỗi người cũng sẽ song hành với những nhu cầu mà chính người ấy đánh giá là cần thiết. Nếu một gia đình đang chạy ăn từng bữa thì nhu cầu thiết thực là kiếm đủ gạo cho ba bữa sáng, trưa, chiều, hơn là mơ ước về một lý tưởng xa xăm nào đó (dĩ nhiên anh ta vẫn có thể mơ mộng ảo, mặc cho cả gia đình bị đói). Tương tự như thế, những người có địa vị xã hội, khi về hưu thường có xu hướng tham gia vào các công việc thi nguyện cộng đồng, theo đuổi những lý tưởng, hoài bão về tinh thần hơn là làm việc để thỏa mãn các nhu cầu về vật chất.

Như vậy, từ một ý niệm truyền thống mang ý nghĩa đảm bảo an toàn về thể xác trước chiến tranh, bạo lực, trộm cắp, nghèo đói..., khái niệm an ninh với những kết nối mới đã mở rộng nhiều cách tiếp cận từ vật chất đến tinh thần (đảm bảo an ninh kinh tế, an sinh xã hội, an ninh sinh thái, môi trường, an ninh văn hóa...). Sự mở rộng này một mặt đáp ứng những hiện thực sống động đang diễn ra từng ngày, từng giờ trong một mạng lưới ngày càng khép kín, một mặt mở ra những góc nhìn khác cho các nước phát triển sau, các quốc gia đang bắt đầu đối mặt trước những thách thức khó lường của toàn cầu hóa.

Trong trường hợp của nước ta, nếu lấy đổi mới 1986 làm cột mốc, chúng ta đã có những bước chuyển dài về mặt tư duy. An ninh đối với đa số người Việt hiện nay không còn là nỗi sợ trước sự thiếu hụt những nhu cầu sinh tồn tối thiểu, mà đã chuyển mình lên một cấp bậc cao hơn. Đó là góc nhìn được đánh giá từ bên trong.

Nhìn từ bên ngoài, việc gia nhập WTO, hội nhập với thị trường toàn cầu, đã gắn Việt Nam vào động cơ chuyển lực quốc tế. Buôn bán với thế giới đồng nghĩa với việc cùng chia sẻ cơ hội lẫn rủi ro. Hội nhập càng sâu, khả năng thương mại càng cao thì nguy cơ “trúng đòn” của toàn cầu hóa càng lớn. Mà kinh tế không đi một mình: bạo loạn xã hội, đổ vỡ hệ thống ở những nước Đông Á sau khủng hoảng tiền tệ 1997 chẳng phải là một thí dụ chứng minh rõ ràng nhất? Đấy là còn chưa tính đến những hiểm nguy nội tại mà tự thân quá trình hiện đại hóa dẫn đến, ví dụ vụ sập cầu Cần Thơ.

Hiện nay, kênh rạch ở đồng bằng sông Cửu Long đang chết dần trước tình trạng xả rác bừa bãi, còn ở miền Bắc, sông Cầu, sông Đáy, sông Nhuệ cũng chịu chung số phận ô nhiễm nguồn nước ngày càng trầm trọng. Người dân than vì không khí ô nhiễm, ngập lụt đường sá, kêu cứu trước nguy cơ ung thư do các độc chất trong thực phẩm gây ra. Dường như hiện đại hóa đang được xây dựng trên một nền tảng mà rủi ro và hiểm nguy luôn đang rình rập.

Một tiên đoán, dù sơ lược nhất, cũng có thể khẳng định rằng: bên cạnh những rủi ro truyền thống (lũ lụt, thiên tai, mất mùa, nghèo đói, bệnh tật) sẽ xuất hiện những rủi ro mới phát sinh từ quá trình hiện đại và toàn cầu hóa (ô nhiễm môi sinh, tai nạn công nghiệp, khủng hoảng tài chính, lạm phát...). Những rủi ro này, do thuộc tính đặc thù bắt nguồn từ những hiện tượng chưa có tiền lệ trong quá khứ, khi xảy ra, sẽ tạo nên cảm giác hoang mang và kích thích một nhu cầu an ninh rất lớn cho cả cộng đồng.

Ai sẽ là người đứng ra gánh trách nhiệm phòng bị? Nhà nước với vai trò quản lý xã hội liệu có đủ khả năng giải quyết một mình? An ninh là một nhu cầu, vậy ngoài nhà nước, liệu thị trường và xã hội dân sự có thể là một nhà cung cấp? Đặt vấn đề như vậy, chúng ta đã sang phần thứ hai của đề tài sẽ được trình bày ở số báo sau: xác định vai trò những tác nhân cùng tham gia quản trị “xã hội rủi ro” trong thế kỷ XXI.

Bạn có quan tâm đến bài viết này? Xin hãy thích và chia sẻ:

Bài viết An ninh thời toàn cầu hóa liên quan hoặc tương tự:

 

Theo Theo NGUYỄN CHÍNH TÂM


Bình luận An ninh thời toàn cầu hóa (0)

Để gởi ý kiến nhận xét, đóng góp, trao đổi, thảo luận về bài viết An ninh thời toàn cầu hóa bạn có thể gởi trực tiếp tại mục bình luận bên dưới. Vui lòng viết có dấu đầy đủ nếu ngôn ngữ sử dụng là tiếng Việt. Mọi than phiền về bài viết An ninh thời toàn cầu hóa xin hãy liên hệ với chúng tôi. Tiêu đề là tên bài viết ở dạng tiếng Việt không dấu An ninh thoi toan cau hoa hoặc có dấu. Bài viết này đã được xếp vào thể loại: Hoạt Động Kinh Tế

Tiếc quá! Hiện tại chưa có bình luận nào về bài viết này! Hãy là người đầu tiên!

Những bài viết khác

Tin Tức Đó Đây

Tài khoản

Tìm kiếm và theo dõi

Từ khóa:

Cuộc sống hối hả, bạn quá bận rộn? Hãy để chúng tôi giúp bạn tiết kiệm thời gian cập nhật những thông tin, bài viết hay, hữu ích mỗi ngày qua email!
Email của bạn:

Sau khi đăng ký bạn hãy mở email và bấm vào link kích hoạt để bắt đầu nhận tin. Thông tin sẽ chuyển cho bạn vào khoảng từ 1-3h sáng, giờ Việt Nam Đã có tất cả khoảng nhận tin!
Delivered by FeedBurner

Recent comments

Copyright ©2014 BaiViet32.Com . All rights reserved.
Phiên bản thử nghiệm
Cached: IP: 157.55.39.146, 06 August, 2014 00:00:58 (HANOI - VN).